1986-1921

دوو شێعر و چه‌ند وشه‌یه‌ك له‌ یادی «مامۆستا هیمن» دا

شارگه‌ی یاران

• تێهه‌ڵکێشی شێعری «بارگه‌ی یاران»ی هێمن: س. چ. هێرش

دۆست و یاران كـــــــه‌‌ هه‌موو سه‌ربه‌هه‌وان من چبکه‌م
نــــــــــــه‌‌ له‌ مان سیله‌ نیگایه‌ک، نه‌ له‌وان من چبکه‌م
نه‌چمه‌ جێژوان بـــــه‌‌ خه‌یاڵ، خوێنه‌ره‌وان من چبکه‌م
«دێت و ڕاده‌برێ وه‌کوو ســــــــه‌‌روی ڕه‌وان من چبکه‌م
كــــــــه‌‌ به‌ قوربانی نه‌که‌م ڕوحی ڕه‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

به‌ ڕه‌وشت چه‌شنی فرشته‌،  به‌ به‌ژن  وه‌ک ڤێنووس
به‌ نه‌خش جه‌وهه‌ری مێژوو، دڵه‌که‌م وه‌ک ده‌سنووس
شۆخی شۆخیی دڵی بردم، ســــه‌‌ری پیری به‌ خسووس
«قه‌دی ئه‌م شۆخه‌وه‌کوو دووخ و خه‌ده‌نگه‌ ئه‌فسووس
پشته‌که‌م کۆمه‌ وه‌کوو ماڵی  كــــــــه‌‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

یادی ئه‌و ده‌وره‌ به‌ خێربێ كــــه‌‌ له‌سه‌ر قه‌ولی گراو
دامده‌گرت سه‌نگه‌ری جێژوانی  به‌ چه‌ک  ده‌وره‌دراو
چ زوو بۆی نامــــــــــــــــه‌‌وه‌ پیری ڕه‌شه‌ داوی له‌نه‌کاو
«تازه‌ هـــــــــــــــــه‌‌نگاوی شلم کوانێ ده‌بێ بۆ شه‌وڕاو
جوانه‌ زۆر جوانه‌ به‌ڵێ ڕه‌وتی كــه‌‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

تۆ بڵێی بێته‌وه‌ ئــــــــــــــــــــه‌‌و ڕۆژه‌، شه‌وێ ده‌ربکه‌وم
به‌کره‌ شۆڤاری ده‌غه‌ڵ هـــــــــــــــه‌‌ڵبکه‌وێ ڕێی بکه‌وم
داخه‌كـــــه‌‌م! جه‌رده‌یی پیری په‌کی خست ڕه‌وتوڕه‌وم
«زه‌بری ئـــــــــاوزه‌نگی بڕا و شل بووه‌ ده‌ستی جڵه‌وم
دێ ده‌نا پڕمــــــــــــــــــه‌‌یی بۆر و بده‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

چ ده‌پرسی گوڵه‌‌که‌م، کوێیه‌ مه‌کان و كـــــــــــــــــه‌‌ونم؟
لێک ترازاوه‌ كـــــــــــــــــــــــــــــــر و ڕایه‌ڵ و داوی ته‌ونم
زاروبێزار و زه‌بوون، زه‌رد و كــــــــــــــــــــز و بێ له‌ونم
«ژوانی خۆشی هه‌ڕه‌تی لاوه‌تی دێته‌ خــــــــــــــــــه‌‌ونم
كــــــــــاتی ئاویلکه‌ ده‌گه‌ڵ زینده‌خه‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

عومرێ پێموابوو منیش ده‌وری مــــــــــه‌ی و پیاڵه‌م دێ
كـــــــــــــوانێ ده‌مزانی که‌ ئه‌و ڕۆژه‌ ڕه‌ش و تاڵه‌م دێ
نییه‌ ڕازدارێ بڵێم گیانه‌ لــــــــــــــــــــــه‌‌ چی زاڵه‌م دێ
«شــــــــــه‌‌و هه‌تا ڕۆژێ له‌ به‌ر ئێشی له‌شم ناڵه‌م دێ
دێته‌ گوێم ده‌نگی گـــــه‌‌لۆ و نیوه‌شه‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

ده‌خولێمه‌وه‌ ئاواره‌ و بێچاره‌ لــــــــــــــــــــــــــــــه‌‌ شاران
ده‌سناکه‌وێ یه‌کڕه‌نگ بێ ره‌فیقێ وه‌کوو جــــــــــــاران
بۆ نه‌گریم ئه‌من ئه‌وڕۆ وه‌کوو هه‌وری بــــــــــــــه‌‌هاران
«بارگه‌ و بنه‌یان تێکه‌وه‌ پێچا و به‌ڕێ بوون یــــاران
لـــــــــــــــه‌‌ دنێ وا به‌ته‌نێ پاشی ئه‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

چۆڵه‌ جێژوان! بگر و هــــــــــــــــــــــــــــــــــــــه‌‌ڵڵایه‌، شه‌ڕه‌
لــــــــــــــــه‌‌ش هڵۆڵه‌، دڵ کڵۆڵه‌، چاوه‌که‌م سوور و ته‌ڕه‌
ئه‌ی په‌ری شـــــــــــــــــــــــادی وه‌ره‌ تاوێ به‌ لاما تێپه‌ڕه‌
«ژیانی من ئێسته‌ وه‌كــــــــــوو خۆری ده‌می زه‌رده‌په‌ڕه‌
پێم نه‌ما تین و گــــــــــوڕ و هێز و ته‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

مــــــــــــــــــــــــــاڵیان ئاوابێ ئه‌وانه‌ی به‌ وه‌فا نه‌بزووتن
گه‌ردن ئازادی له‌وانه‌ش، كـــــــــــــــــــــــه‌‌ له‌ من لالووتن
خۆش به‌و ده‌مه‌ ساقی به‌ ســــــــــــــــه‌‌فا پێکه‌وه‌ جووتن
(سروه‌) هـــــــــــات خۆنچه‌گوڵی باخی ئه‌ده‌ب پشکووتن
باخـــــــــــــــــــــه‌‌وانی گه‌ره‌که‌ تازه‌جه‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

کێ بوو؟ بۆ ئه‌هلی ئه‌وین، شێعرووشه‌ی وه‌ک دوڕد بوو
دوڕی ده‌ریای ئه‌ده‌ب و،  پیره‌هه‌ڵۆی هــــــــــه‌‌ڵگورد بوو
به‌رزه‌ ناوی له‌ ژیان، گه‌رچی بـــــــــــه‌‌ ڕواڵه‌ت ورد بوو
«ئاو نه‌بوو ئه‌وده‌می هێمن مه‌له‌وانی كــــــــــــــورد بوو
ئــــــــــــاو شوکور زۆره‌ وه‌رن زوو مه‌له‌وان من چبکه‌م؟»

• • •

خه‌مێکی تر
(به‌ بۆنه‌ی کۆچی دوایی مامۆستا هێمن شاعیری گه‌وره‌ی کورد)
• س. چ. هێرش 

لــــــــــــــــــــــــــه‌‌ نێو باغی ده‌روونمدا ڕواوه‌ وه‌رهه‌مێکی تر
به‌جـــــــــــــــــــارێ زه‌ردی هه‌ڵگێڕا نه‌مامی خۆزگه‌مێکی تر
هــــــــــــــــــــــه‌‌موو مان و نه‌مانی من ده‌مێکه‌ تا ده‌مێکی تر
«ئه‌گه‌رچی شه‌و دره‌نگه‌ ســــــــــاقی بۆم تێکه‌ که‌مێکی تر
که ‌وا ئه‌م شه‌و سه‌ری هـــــــه‌‌ڵدا له‌ ناخمدا خه‌مێکی تر»*

• • •

بـــــــــــــــــــه‌‌هارم زه‌رد و بێڕه‌نگه‌ له‌ تاو گوڵزاری داڕووتاو
شکا باڵی مه‌لی شێعرم، نه‌ هه‌ستم مــــــــــــا، نه‌ تین و تاو
به‌ یادی گشت عه‌زیزانی له‌ ســــــــــه‌ر ئه‌م خاکه‌دا فه‌وتاو
«له‌ باده‌ ئه‌م ژه‌مه‌ تێركــــــــــــه‌‌ منی تینووی جگه‌رسووتاو
بـــــــــــــــه‌‌ چی دیاره‌ که‌ ده‌یبینم شه‌وێکی تر ژه‌مێکی تر»

• • •

وڵاتی سووری خوێناوی ئه‌گه‌ر ورد بێته‌ ســــــــــــــــــه‌‌رشانۆ
ده‌گریێنێ ده‌ماوه‌ند و ســـــــــــــــــــــــه‌‌هه‌ند و له‌ند و داڵاهۆ
لـــــــه‌‌ سوێیان به‌سته‌ ناخوێنێ له‌ سه‌ر چڵ بولبولی نامۆ
«گه‌لێکم ڕۆژگـــــــــــــــــــــــــــاری تاڵ و شیرین ڕابوارد ئاخۆ
مـــــــــــــــــــه‌‌رگ مه‌ودا ده‌دا دیسان ببینم سه‌رده‌مێکی تر»

• • •

پـــــــــــــه‌‌ری شادیم له‌ خوێن زیاتر، چ ناچێژێ و چ ناڕێژێ
لــــــــــــــــــــه‌‌ ژانه‌ زامی مێژووییم، نه‌ ئوخژنێ، نه‌ ساڕێژێ
په‌پووله‌ی دڵ له‌ سووتانه‌، بــــــــــه‌‌ که‌س ئه‌م ڕازه‌ نابێژێ
«نه‌ما خانی هــــــــــــــــــــه‌‌تا چیرۆکی عیشقی ئێمه‌ داڕێژێ
ده‌نا هێشتا لــــــــــــه‌‌ کوردستان ده‌ژین زین و مه‌مێکی تر»

• • •

شه‌وێ پیریم له‌ خه‌وما دی، بزرکا ڕووم كـــــــــه‌‌ ئه‌ز وانیم
گوتی: تا ســـــــه‌‌ر نییه‌ بۆکه‌س، بڕا هه‌ستی غه‌زه‌لخوانیم
بــــــــــه‌‌ خێربێ یادی جێژوانی شه‌وانی سه‌رده‌می جوانیم
«گه‌یشتمه‌ ســــــــه‌‌ر ترۆپکی ئاره‌زوو ڕۆژێ، که‌چی ڕوانیم
لــــــــه‌‌ پێشمدایه‌ زه‌رد و ماهـ و سه‌خت و ئه‌سته‌مێکی تر»

• • •

نه‌بینرا بووکی ئاواتم به‌ تــــــــــــــــــــــــــــــــارا ڕابرێ، تارام
ئه‌وه‌نده‌ی ده‌ستی زۆرداری خـــــــــــــــــــه‌‌یاڵم داگرێ خارام
كــــــــــــــــــــــــــه‌‌ تا نه‌منێنه‌ ناو گۆڕا، له‌ گۆڕا نامرێ ئارام
«په‌پووله‌ی خۆشه‌ویستی من لـــــــــــه‌‌ شوێنێ ناگرێ ئارام
ده‌نیشێ و باڵی ده‌بزێوێ له‌ ســــــه‌‌ر سینه‌ و مه‌مێکی تر»

• • •

چ مــــــــــــــا نه‌یکه‌م له‌پێناوت وه‌کوو دیلێ له‌ به‌ر ده‌ستت
چما وابوو که‌ بێی لاده‌ی له‌سه‌ر عه‌هدێ که‌ خۆت به‌ستت
وه‌ره‌ سوێندم بــــــــــــــــه‌‌ دڵداری چ بوو له‌م کاره‌دا قه‌ستت
«شه‌وێکی چاوه‌نواڕت بووم نه‌هاتی گیانـــــــــه‌که‌م ویستت
منی دڵ ناسکی شـــــــــــــــــــــــــــــاعیر بگێڕم ماته‌مێکی تر»

• • •

ئــــــــــــــــــــــه‌‌گه‌رچی ڕۆله‌ کوردێکی به‌ڵادیده‌ی مه‌هابادیم
لــــــــــه‌‌ سه‌ر دڵخوازی شیرینم ده‌نوێنم نه‌خشی فه‌رهادیم
که‌ هاتو هـــــــــــــــــه‌‌ر په‌ری دادیش نه‌پرسێ دادی بێدادیم
«هـــــــــــــه‌‌تاکو دوا پشوو ڕێبواری ڕێگه‌ی عیشق و ئازادیم
ئه‌گه‌ر بێجگه‌ لـــــــــــــه‌‌‌ ناکامیش نه‌بینم سه‌رده‌مێکی تر»

که‌وه‌رت، به‌هاری 1365

* ئه‌وانه‌ی له‌ ناو «...» که‌وانه‌ دان ئی «مامۆستا هێمن»ن که‌ له‌ پارچه‌ شێعری (عیشق و ئازادی)ی دیوانی (ناڵه‌ی جودایی) وه‌رگیراون.

ده‌کرێ بڵێین هێمن ئاوێنه‌ی ته‌واونوێنی هیوا و هۆمێدی له‌مێژینه‌ بگره‌ ده‌ردوداخ و خه‌م و په‌ژاره‌ی گه‌له‌که‌ی بوو. هێمن زاری داد و هاواری هه‌ژار و نه‌خوێنده‌واری کورد بوو. هه‌زار جار له‌گه‌ڵیان که‌وت و هه‌ستاوه‌، هه‌زار جار له‌گه‌ڵیان مرد و ژیاوه‌، هه‌زار جار له‌گه‌ڵیان ته‌زی و نه‌به‌زی..

زۆر که‌س پێیان وابوو هێمن هه‌روا ئینسانێکی شاعیر مه‌سله‌که‌ و به‌س، ئه‌وه‌ی له‌ نیزیک ڕا نه‌یناسیبا ڕه‌نگه‌ له‌ سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌‌ با، به‌ڵام هێمن زۆری له‌ باراندا هه‌بوو. هه‌م شاعیرێکی سیاسی بوو، هه‌م سیاسییه‌کی شاعیر، هه‌م تێکۆشه‌رێکی گه‌لخوازی بیرخاوێن بوو، هه‌م کۆڵنه‌ده‌رێکی دڵبازی پاک داوێن. ئاشق و سه‌وداسه‌ری نیشتمان بوو، پێداهه‌ڵده‌ری جوانی و ژیان.

تا بڵێی ڕوح سووک و دڵناسک و مێهره‌بان بوو، قسه‌خۆش و حارزجواب و نوکته‌زان. له‌ خاینی خوێڕی نه‌ده‌پرینگاوه‌، بۆ ماڵی دنیا نه‌ده‌کوڕووزاوه‌. قسه‌ی سۆدره‌ و سه‌هه‌نده‌ی نه‌ده‌بیست، لاسار و لاپره‌سه‌نی خۆش نه‌ده‌ویست.  لامه‌لامه‌ی له‌ به‌ر که‌س نه‌ده‌کرد، ئێره‌یی و به‌خیلی به‌ که‌س نه‌ده‌برد.

له‌ خۆبایی و بێخود نه‌بوو، چاوچنۆک و حه‌سوود نه‌بوو. دۆستی یه‌کڕووی نه‌ده‌بوغزاند، پاشمله‌ بۆ که‌سی تێنه‌ده‌چاند. زوو هه‌ڵده‌چوو، زووش ئاشت ده‌بۆوه‌. ئه‌هلی به‌زم و جه‌فه‌نگ بوو، ده‌روون ساف و یه‌کڕه‌نگ بوو. بۆ نێوی کورد زۆر کرد، شاعیر ژیا وشاعیر مرد.

چه‌ند بڕگه‌ له‌ پێشه‌کی کتێبی: هێمن  و من، هێرش، سوێد 1992